Замислете младински работник кој на група ѝ дава задача која изгледа едноставна:
„Прочитајте ги упатствата, изберете улога, запомнете ги трите чекори, завршете ја активноста со вашиот тим и бидете подготвени да ги презентирате резултатите за десет минути.“
За многу учесници, ова може да изгледа едноставно.
За други, сепак, истата активност вклучува управување со неколку барања истовремено: читање и разбирање на упатствата, задржување на информациите во меморијата, организирање на редоследот на дејствата, следење на времето, интеракција со другите учесници и подготовка на она што ќе го кажат потоа.
Активноста е иста. Менталниот напор потребен за нејзино реализирање можеби не е.
Оваа разлика често е невидлива. Токму затоа, когнитивното оптоварување е важен концепт за младинските работници кои сакаат да создаваат навистина инклузивни активности.
Што подразбираме под когнитивно оптоварување?
Теоријата на когнитивно оптоварување произлегува од истражувањата во когнитивната психологија и дизајнот на наставата. Една од нејзините основни идеи е релативно едноставна: нашата работна меморија — системот што го користиме привремено да ги задржиме и обработиме информациите — има ограничен капацитет.
Кога една задача бара од нас истовремено да обработуваме премногу нови и меѓусебно поврзани информации, тој капацитет може да се преоптовари.
Да се навратиме повторно на активноста погоре.
Од учесникот може да се бара да запомни:
- која е задачата;
- која е неговата улога;
- што следува прво, второ и трето;
- колку време останува;
- што прават другите членови на групата;
- кои информации треба да бидат презентирани на крајот.
Ниту едно од овие барања само по себе можеби не изгледа особено тешко. Предизвикот може да произлезе од потребата да се управува со нив истовремено.
Ова е една од причините зошто очигледната едноставност на една активност не ни кажува нужно колку е лесна таа за обработка.
Кога напорот е невидлив
Когнитивното оптоварување не е нешто што младинскиот работник може едноставно да го види. Учесникот може да се двоуми пред да започне. Може постојано да ги проверува упатствата, да заборави еден чекор, да ја изгуби ориентацијата за времето или да постави прашање на кое веќе е одговорено.
Во групна средина, ваквото однесување лесно може да се протолкува како расеаност, недоволна подготовка или ограничена вклученост. Однесувањето не секогаш ни покажува што се случува во позадина.
Кај некои млади луѓе со специфични тешкотии во учењето (СТУ), одредени аспекти на активноста — особено оние што вклучуваат читање, пишување, нумеричка обработка, следење редослед или задржување информации во меморијата — може да бараат дополнителен напор.
Ова не значи дека секој млад човек со СТУ го доживува когнитивното оптоварување на ист начин, ниту дека когнитивното преоптоварување е карактеристично само за лицата со СТУ. Секој може да биде преоптоварен кога една задача поставува премногу истовремени барања врз достапните когнитивни ресурси.
Разликата е во тоа што некои навидум рутински елементи на една активност можеби веќе бараат значителен напор од учесник со специфична тешкотија во учењето. Додавањето на уште неколку барања во исто време може да ја направи неговата или нејзината партиципација потешка отколку што изгледа однадвор.
Скриената сложеност на младинските активности
Работата со млади често е практична, социјална и динамична. Овие карактеристики се дел од она што го прави неформалното образование вредно. Но, тие исто така можат да создадат сложени ситуации.
Размислете за типична групна игра. Учесниците можеби треба да го слушаат фасилитаторот, да ги запомнат правилата, да се движат меѓу различни локации, да ги следат поените, да комуницираат со членовите на тимот и брзо да реагираат кога нешто ќе се промени.
Или замислете работилница во која учесниците добиваат писмен пример/студија на случај, дискутираат за неа во мали групи, ги запишуваат своите заклучоци и потоа ги презентираат пред сите.
Ова се интересни и ангажирачки активности. Сепак, секоја од нив содржи повеќе слоеви на информации и активности. Затоа, прашањето за инклузивниот младински работник не е само:
“Дали оваа активност е тешка?”
туку:
“Колку работи од учесниците се бара да обработуваат во исто време?”
Оваа мала промена во перспективата може да открие бариери кои инаку лесно би можеле да останат незабележани.
Намалување на непотребното оптоварување без намалување на предизвикот
Да се направи една активност когнитивно пристапна не значи да се направи помалку значајна, помалку амбициозна или помалку предизвикувачка. Целта не е нужно да се отстрани предизвикот што е дел од самата активност. Наместо тоа, може да значи отстранување на сложеноста која не придонесува кон целта на активноста.
Ако целта е тимска работа, на пример, дали успехот исто така треба да зависи од запомнувањето на шест вербални упатства? Ако целта е решавање проблеми, дали учесникот треба да прочита густа страница со текст пред да може да започне со решавање на проблемот? Ако целта е комуникација, дали сите мора да дадат писмен одговор?
Малите избори во дизајнот можат да направат значителна разлика.
Упатствата можат да се поделат на пократки чекори наместо да се дадат сите одеднаш. Важните информации можат да останат видливи во текот на активноста наместо учесниците да мораат да ги запомнат. На вербалното објаснување може да му се додаде демонстрација. На учесниците може да им се даде момент да ги обработат упатствата пред да започне активноста. Сложените задачи можат да се поделат на фази, со јасни премини меѓу нив.
Предизвикот останува. Непотребните когнитивни барања се намалуваат.
Набљудувајте ја активноста, не само учесникот
Оваа перспектива исто така ги менува прашањата што младинските работници можат да ги постават кога една активност не функционира.
Кога некој постојано го губи своето место во процесот, можеме да се запрашаме дали редоследот е доволно јасно прикажан.
Кога учесниците постојано прашуваат што следува, можеме да погледнеме како биле презентирани упатствата.
Кога на еден млад човек му е тешко да започне, можеме да разгледаме колку одлуки или делови од информации се очекува да управува пред да го направи првиот чекор.
Со други зборови, наместо веднаш да прашаме:
“Зошто овој учесник има потешкотии со активноста?”
можеме да прашаме и:
“ Дали има нешто во начинот на кој е дизајнирана активноста што ја прави партиципацијата непотребно тешка?”
Ова не ја отстранува индивидуалната одговорност и не го елиминира секој предизвик. Едноставно препознава дека тешкотиите произлегуваат од интеракцијата помеѓу лицето, задачата и средината.
Добриот дизајн може да ги поддржи сите
Постои уште една важна причина зошто младинските работници треба да размислуваат за когнитивното оптоварување. Многу од прилагодувањата што ги намалуваат непотребните барања за обработка не треба да бидат резервирани само за учесници со дијагноза.
Јасните чекори можат да му помогнат на некого кој учествува на својот втор јазик. Видливите упатства можат да му помогнат на учесник кој се приклучува на активноста подоцна. Демонстрацијата може да му помогне на некого кому му е тешко да следи вербално објаснување. Поделбата на сложена задача на фази може да му помогне на целата група да остане фокусирана.
Ова е една од предностите на вклучувањето на инклузијата во дизајнот на активноста уште од самиот почеток, наместо да се додаваат индивидуални прилагодувања само кога тешкотиите ќе станат видливи.
Една активност може да остане предизвикувачка, колаборативна и ангажирачка, а истовремено да стане полесна за следење.
Правење на невидливите бариери видливи
Проектот DYS in Youth Field работи на тоа да им помогне на младинските работници да ги препознаат бариерите кои лесно можат да останат незабележани во средините на неформално учење.
Преку ресурси за обука, практични материјали, игри и насоки, проектот истражува како активностите можат да се дизајнираат и прилагодат така што младите луѓе со специфични тешкотии во учењето ќе можат поцелосно да учествуваат.
Разбирањето на когнитивното оптоварување додава уште една перспектива кон оваа работа. Понекогаш бариерата не е самата активност. Тоа е бројот на работи што од учесникот се очекува да ги прочита, запомни, организира, интерпретира и направи — сето тоа во исто време.
А понекогаш, инклузијата започнува со тоа што овој невидлив напор ќе го направиме видлив.
Извори
- Sweller, J., van Merriënboer, J. J. G., & Paas, F. (2019). Cognitive Architecture and Instructional Design: 20 Years Later. Educational Psychology Review, 31, 261–292. DOI: 10.1007/s10648-019-09465-5.
- Chen, O., Paas, F., & Sweller, J. (2023). A Cognitive Load Theory Approach to Defining and Measuring Task Complexity Through Element Interactivity. Educational Psychology Review, 35, Article 63. DOI: 10.1007/s10648-023-09782-w.
- Sweller, J. (2023). The Development of Cognitive Load Theory: Replication Crises and Incorporation of Other Theories Can Lead to Theory Expansion. Educational Psychology Review, 35, Article 95. DOI: 10.1007/s10648-023-09817-2.
- DYS in Youth Field. Making youth work inclusive for every learning profile. Official Project website